“`html

خطر بزرگ متا و تیک تاک برای کودکان: شکست در محافظت

در دنیای دیجیتال امروز، کمتر کسی می‌تواند تأثیر عمیق شبکه‌های اجتماعی بر زندگی روزمره، به‌ویژه بر کودکان و نوجوانان را نادیده بگیرد. اما این تأثیر همیشه مثبت نیست. یک گزارش تکان‌دهنده از سوی سازمان عفو بین‌الملل، پرده از یک حقیقت تلخ برداشته است: خطر بزرگ متا و تیک تاک برای کودکان بسیار جدی‌تر از چیزی است که تصور می‌کردیم. این دو غول فناوری، با مدل‌های کسب‌وکار مبتنی بر نظارت و الگوریتم‌های اعتیادآور خود، عملاً در محافظت از آسیب‌پذیرترین کاربران خود شکست خورده‌اند و سلامت روان آن‌ها را به شکلی نظام‌مند به خطر می‌اندازند. این مشکل یک ایراد فنی ساده یا چند محتوای نامناسب نیست، بلکه ریشه در اساس و بنیاد این پلتفرم‌ها دارد.

الگوریتم‌های اعتیادآور: چرا متا و تیک تاک برای کودکان خطرناک هستند؟

برای درک عمق فاجعه، باید از ظاهر رنگارنگ و سرگرم‌کننده اینستاگرام و تیک تاک فراتر برویم و به موتور محرک آن‌ها نگاه کنیم: الگوریتم‌ها. مدل کسب‌وکار این شرکت‌ها که به آن «مدل مبتنی بر نظارت» می‌گویند، بر یک اصل ساده استوار است: جمع‌آوری حداکثری داده‌های کاربران برای نگه داشتن آن‌ها به مدت طولانی‌تر در اپلیکیشن. هر لایک، هر توقف چند ثانیه‌ای روی یک ویدیو، هر جستجو و هر کلیک، به خوراک این الگوریتم تبدیل می‌شود.

این سیستم برای کودکان و نوجوانان به مراتب خطرناک‌تر است. آن‌ها نه‌تنها از شیوه‌های جمع‌آوری داده بی‌اطلاع هستند، بلکه در برابر تکنیک‌های طراحی اعتیادآور نیز آسیب‌پذیری بیشتری دارند. متا و تیک تاک با تحلیل رفتار کودکان، محتوایی را به آن‌ها پیشنهاد می‌دهند که بیشترین واکنش احساسی را برانگیزد، حتی اگر این محتوا مضر و سمی باشد. در واقع، سود این شرکت‌ها در گرو اعتیاد کاربران است و سلامت روان کودکان در این معادله، اولویت آخر است.

گرداب محتوای سمی: چگونه الگوریتم‌ها به سلامت روان آسیب می‌زنند؟

تصور کنید یک نوجوان که با تصویر بدنی خود مشکل دارد، به طور اتفاقی چند ویدیوی مرتبط با رژیم‌های سخت غذایی را در اینستاگرام یا تیک تاک تماشا می‌کند. الگوریتم هوشمند این پلتفرم‌ها فوراً این علاقه را تشخیص می‌دهد. از این لحظه به بعد، صفحات «اکسپلور» و «فور یو» او پر از محتواهایی درباره کاهش وزن افراطی، اختلالات خوردن و استانداردهای زیبایی غیرواقعی می‌شود.

این پدیده که سازمان عفو بین‌الملل آن را «گرداب محتوای مضر» می‌نامد، یکی از اصلی‌ترین دلایل آسیب به سلامت روان کودکان است. الگوریتم‌ها با تقویت و تکرار محتوای منفی، می‌توانند به سرعت مشکلات جزئی را به بحران‌های جدی مانند افسردگی، اضطراب شدید، خودآزاری و حتی افکار خودکشی تبدیل کنند. این یک حلقه بازخورد ویرانگر است که کودک را در دنیایی تاریک و منزوی از محتوای سمی غرق می‌کند.

گزارش عفو بین‌الملل: افشای پشت پرده خطر تیک تاک و اینستاگرام

سازمان عفو بین‌الملل در دو گزارش جامع با عناوین «رانده شده به تاریکی» (درباره متا) و «احساس می‌کنم در معرض دیدم» (درباره تیک تاک)، به طور مستند نشان می‌دهد که چگونه این پلتفرم‌ها حقوق کودکان را نقض می‌کنند. این گزارش‌ها حاصل مصاحبه با صدها کودک، نوجوان، والدین و کارشناسان سلامت روان در سراسر جهان است.

یافته کلیدی این تحقیقات این است که آسیب‌های وارد شده به کودکان اتفاقی نیستند، بلکه نتیجه مستقیم طراحی این پلتفرم‌ها هستند. شرکت‌ها از تأثیرات مخرب الگوریتم‌های خود بر سلامت روان کاربران جوان کاملاً آگاه هستند، اما برای حفظ سودآوری، تغییرات معناداری در آن‌ها ایجاد نمی‌کنند. این گزارش‌ها تأکید می‌کنند که حق کودکان برای حفظ سلامتی و حریم خصوصی، به طور سیستماتیک توسط این غول‌های فناوری قربانی می‌شود.

اینستاگرام و فیسبوک (متا): تمرکز بر سود به قیمت سلامت کودکان

متا، شرکت مادر اینستاگرام و فیسبوک، مدت‌هاست که به دلیل تأثیرات منفی بر نوجوانان مورد انتقاد قرار گرفته است. گزارش عفو بین‌الملل نشان می‌دهد که الگوریتم‌های توصیه محتوای اینستاگرام، به ویژه در بخش «اکسپلور» و «ریلز»، به طور فعال محتوای مرتبط با خودکشی و خودآزاری را به کاربرانی که کوچک‌ترین علاقه‌ای به این موضوعات نشان داده‌اند،推送 می‌کند.

یکی از مصاحبه‌شوندگان در این پژوهش می‌گوید: «اولش ویدیوهای معمولی درباره سلامت روان می‌دیدم، اما خیلی زود فید من پر از ویدیوهایی درباره خودکشی و تشویق به آن شد.» این تجربه نشان می‌دهد که چگونه سیستم‌های متا برای حداکثر کردن تعامل، بدون در نظر گرفتن ماهیت محتوا، عمل می‌کنند. برای این الگوریتم، یک ویدیوی آسیب‌زا که کاربر را درگیر می‌کند، ارزشمندتر از محتوای سالم و بی‌خطر است. این دقیقاً همان نقطه‌ای است که شکست در محافظت از کودکان آشکار می‌شود.

تیک تاک و وب نظارتی: کودکان در دام جمع‌آوری داده

تیک تاک با صفحه معروف «برای شما» (For You)، این مدل کسب‌وکار را به اوج خود رسانده است. این پلتفرم حتی بیشتر از متا به الگوریتم‌های خود برای ارائه محتوا متکی است. گزارش عفو بین‌الملل، تیک تاک را یک «وب نظارتی تهاجمی» توصیف می‌کند که از لحظه ثبت‌نام، شروع به جمع‌آوری حجم عظیمی از داده‌های شخصی کودکان می‌کند.

این داده‌ها شامل موقعیت مکانی، محتوای پیام‌ها، ویدیوهای تماشا شده و حتی اطلاعات بیومتریک است. تیک تاک از این اطلاعات برای ساخت یک پروفایل دقیق از هر کودک استفاده می‌کند تا بتواند محتوای به شدت شخصی‌سازی‌شده و اعتیادآور به او نشان دهد. این عمل نه‌تنها نقض آشکار حریم خصوصی است، بلکه کودکان را در برابر همان گرداب‌های محتوای سمی که در اینستاگرام وجود دارد، آسیب‌پذیرتر می‌کند. کودکان در این سیستم به یک محصول تبدیل می‌شوند که رفتارشان برای فروش تبلیغات هدفمند تحلیل می‌شود.

راهکار چیست؟ فراتر از کنترل والدین، نیاز به تغییرات بنیادین

بسیاری از والدین تصور می‌کنند با ابزارهای کنترل والدین (Parental Controls) می‌توانند از فرزندان خود محافظت کنند. در حالی که این ابزارها مفید هستند، اما در برابر یک سیستم طراحی‌شده برای اعتیاد و آسیب، کافی نیستند. مسئولیت اصلی بر دوش شرکت‌های فناوری و دولت‌هاست. آگاهی از شیوه‌های عملکرد این پلتفرم‌ها اولین قدم برای مقابله با آن‌هاست. برای مثال، درک اینکه محتوای دیجیتال چگونه تولید و بهینه‌سازی می‌شود، می‌تواند به خانواده‌ها در تشخیص محتوای خطرناک کمک کند. علاقه‌مندان می‌توانند برای آشنایی بیشتر با این مفاهیم، به راهنمای امنیت دیجیتال و تولید محتوا در تکنوین مراجعه کنند تا دید بهتری نسبت به سازوکار دنیای دیجیتال پیدا کنند.

سازمان عفو بین‌الملل چندین راهکار مشخص را پیشنهاد می‌دهد:

• ممنوعیت تبلیغات هدفمند: دولت‌ها باید تبلیغات هدفمند مبتنی بر جمع‌آوری تهاجمی داده‌های شخصی را، به‌ویژه برای افراد زیر ۱۸ سال، ممنوع کنند. این کار انگیزه مالی اصلی برای ساخت الگوریتم‌های اعتیادآور را از بین می‌برد.
• اصلاح الگوریتم‌ها: شرکت‌ها باید به کاربران، به‌ویژه کودکان، اجازه دهند که از الگوریتم‌های شخصی‌سازی‌شده استفاده نکنند و به جای آن، محتوا را بر اساس ترتیب زمانی یا از حساب‌هایی که دنبال می‌کنند، مشاهده کنند.
• شفافیت و پاسخگویی: متا و تیک تاک باید در مورد نحوه عملکرد الگوریتم‌های خود شفافیت بیشتری به خرج دهند و در قبال آسیب‌های ناشی از آن‌ها پاسخگو باشند.

نقش دولت‌ها و قانون‌گذاران در محافظت از کودکان

تجربه نشان داده است که غول‌های فناوری به تنهایی و داوطلبانه حاضر به ایجاد تغییرات بنیادین در مدل کسب‌وکار سودآور خود نیستند. به همین دلیل، ورود دولت‌ها و نهادهای قانون‌گذار امری ضروری است. تصویب قوانینی که حقوق کودکان در فضای آنلاین را در اولویت قرار دهد، می‌تواند این شرکت‌ها را مجبور به اصلاح رویه‌های خود کند.

این قوانین باید بر حفاظت از داده‌های کودکان، محدود کردن طراحی‌های اعتیادآور و ملزم کردن پلتفرم‌ها به ارزیابی تأثیرات محصولاتشان بر سلامت روان تمرکز کنند. بدون فشار قانونی قوی، خطر بزرگ متا و تیک تاک برای کودکان همچنان پابرجا خواهد ماند و نسل‌های آینده نیز قربانی این سیستم‌های سودمحور خواهند شد. در نهایت، این یک انتخاب بین سود شرکت‌ها و سلامت جامعه است و زمان آن رسیده که قانون‌گذاران سمت درست را انتخاب کنند.

“`