بزرگترین کارگردانان تاریخ سینما از نگاه مجله امپایر

بیایید روراست باشیم؛ بحث بر سر اینکه چه کسی شایسته‌ی لقب بزرگترین کارگردان تاریخ سینما است، همیشه داغ و بی‌پایان بوده است. هر کدام از ما لیستی در ذهن داریم و با شور و حرارت از انتخاب‌هایمان دفاع می‌کنیم. اما وقتی یک منبع معتبر مانند مجله «امپایر» (Empire) با نظرسنجی از صدها منتقد و فیلم‌ساز برجسته‌ی دنیا، لیستی قطعی ارائه می‌دهد، دیگر نمی‌توان به سادگی از کنار آن گذشت. این لیست نه تنها یک رتبه‌بندی ساده، بلکه یک سند مهم برای درک قله‌های هنر هفتم است. در این مقاله، قصد داریم به اعماق این لیست سفر کنیم و ببینیم از نگاه حرفه‌ای‌های این عرصه، چه کسانی بزرگترین کارگردانان تاریخ سینما هستند.

مجله امپایر در شماره‌ی ویژه‌ای به نام «ادیسه» (Odyssey)، که آخرین نسخه چاپی این مجموعه نیز بود، به سراغ این سؤال ابدی رفت و نتیجه، لیستی ۵۰ نفره از نوابغ فیلم‌سازی است که نامشان در تاریخ حک شده. این لیست، عصاره‌ی دهه‌ها فیلم‌سازی و نگاه دقیق کارشناسانی است که با زیروبم این هنر زندگی کرده‌اند.

چرا لیست کارگردانان برتر امپایر تا این حد مهم است؟

شاید بپرسید در میان انبوه لیست‌ها و رتبه‌بندی‌های مختلف، چه چیزی این یکی را خاص می‌کند؟ پاسخ در روش‌شناسی آن نهفته است. امپایر برای تدوین این لیست به سراغ طرفداران عادی سینما نرفته، بلکه از صدها منتقد فیلم برجسته و خود فیلم‌سازان نظرسنجی کرده است. این یعنی افرادی که خود دستی بر آتش دارند و سینما را نه فقط به عنوان سرگرمی، بلکه به عنوان یک هنر و صنعت پیچیده می‌شناسند، در این انتخاب دخیل بوده‌اند. به همین دلیل، این لیست بازتابی از یک اجماع حرفه‌ای است و نگاهی عمیق‌تر به تأثیرگذاری، نوآوری و میراث این هنرمندان دارد.

رونمایی از پادشاه: جایگاه اول متعلق به کیست؟

و اما بزرگترین شگفتی و مهم‌ترین خبر این لیست: فرانسیس فورد کوپولا در جایگاه نخست قرار گرفته است. شاید برای نسل جدیدتر که کوپولا را کمتر در اوج دیده‌اند، این انتخاب عجیب به نظر برسد. اما کافی است نگاهی به کارنامه‌ی او در دهه ۱۹۷۰ بیندازیم تا به عظمت کارش پی ببریم. او در آن دهه چهار فیلم ساخت که هر کدام به تنهایی برای جاودانه شدن یک کارگردان کافی بود:

• پدرخوانده (The Godfather – 1972)
• مکالمه (The Conversation – 1974)
• پدرخوانده: قسمت دوم (The Godfather: Part II – 1974)
• اینک آخرالزمان (Apocalypse Now – 1979)

این چهار اثر نه تنها شاهکارهای سینمایی هستند، بلکه مسیر «سینمای نوین آمریکا» را تعریف کردند و استانداردهای داستان‌گویی، کارگردانی و بازیگری را برای همیشه تغییر دادند. انتخاب کوپولا به عنوان بزرگترین کارگردان تاریخ سینما توسط همکاران و منتقدانش، ادای احترامی به این دوران طلایی و تأثیر بی‌بدیل او بر هنر هفتم است.

معرفی ۱۰ نفر از بزرگترین کارگردانان تاریخ سینما

رقابت در بالای این لیست بسیار نزدیک و نفس‌گیر بوده است. در ادامه نگاهی دقیق‌تر به ۱۰ کارگردان برتری که توسط مجله امپایر انتخاب شده‌اند، خواهیم داشت.

۱. فرانسیس فورد کوپولا (Francis Ford Coppola)

همانطور که اشاره شد، کوپولا به لطف چهارگانه‌ی رویایی‌اش در دهه ۷۰ میلادی، بر تخت پادشاهی تکیه زده است. او کارگردانی است که ریسک‌های بزرگ کرد و به پیروزی‌های بزرگ‌تری دست یافت. فیلم‌های او تنها داستان‌های جذاب نیستند، بلکه کالبدشکافی‌های عمیقی از قدرت، خانواده، فساد و جنون انسانی به شمار می‌روند.

۲. مارتین اسکورسیزی (Martin Scorsese)

نفر دوم لیست، استاد بی‌بدیل سینمای گنگستری و درام‌های روان‌شناختی، مارتین اسکورسیزی است. برخلاف کوپولا که دوره‌ای طلایی و خیره‌کننده داشت، قدرت اسکورسیزی در تداوم و کیفیت بالای آثارش در طول بیش از پنج دهه است. از «راننده تاکسی» و «گاو خشمگین» گرفته تا «رفقای خوب» و «مرد ایرلندی»، اسکورسیزی با وسواس و انرژی بی‌پایانش، همواره در اوج باقی مانده و به حق یکی از بزرگترین کارگردانان زنده دنیاست.

۳. استنلی کوبریک (Stanley Kubrick)

اگر سینما یک معمار کمال‌گرا داشته باشد، آن شخص استنلی کوبریک است. کارگردانی که با هر فیلمش، یک ژانر را بازتعریف می‌کرد. از وحشت روان‌شناختی در «درخشش» (The Shining) تا اپرای فضایی فلسفی در «۲۰۰۱: یک ادیسه فضایی» و هجو ضدجنگ در «دکتر استرنجلاو»، کوبریک با دقت و جزئیات بی‌نظیرش، تصاویری آفرید که برای همیشه در ذهن سینمادوستان حک شده است.

۴. استیون اسپیلبرگ (Steven Spielberg)

نام استیون اسپیلبرگ با خود کلمه «سینما» را به همراه دارد. او پادشاه بلامنازع گیشه و استاد قصه‌گویی است که توانایی شگفت‌انگیزی در برانگیختن احساسات مخاطب دارد. اسپیلبرگ از یک سو با فیلم‌هایی مانند «آرواره‌ها» و «پارک ژوراسیک» مفهوم بلاک‌باستر تابستانی را خلق کرد و از سوی دیگر با شاهکارهایی چون «فهرست شیندلر» و «نجات سرباز رایان»، عمق هنری خود را به رخ کشید. او بدون شک یکی از تأثیرگذارترین و بزرگترین کارگردانان تاریخ سینما است.

۵. آکیرا کوروساوا (Akira Kurosawa)

امپراتور سینمای ژاپن و منبع الهام بسیاری از غول‌های هالیوود. تأثیر آکیرا کوروساوا بر سینمای غرب آنقدر عمیق است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت. فیلم «هفت سامورایی» او مستقیماً به وسترن کلاسیک «هفت دلاور» تبدیل شد و جرج لوکاس برای ساخت «جنگ ستارگان» از فیلم «دژ پنهان» او الهام گرفت. کوروساوا با تکنیک‌های روایی و بصری نوآورانه‌اش که در زمان خود یک جهش فناورانه در هنر سینما محسوب می‌شد، الهام‌بخش فیلم‌سازان بی‌شماری شد.

سایر بزرگان در لیست ۱۰ کارگردان برتر

این لیست پرستاره با نام‌های بزرگ دیگری ادامه پیدا می‌کند که هر یک سهم بزرگی در شکل‌گیری سینمای امروز داشته‌اند:

• ۶. آلفرد هیچکاک (Alfred Hitchcock): استاد تعلیق که با هر فیلمش، مخاطب را روی لبه صندلی میخکوب می‌کرد.
• ۷. اینگمار برگمان (Ingmar Bergman): کاوشگر روح انسان که با فیلم‌های عمیق و فلسفی‌اش شناخته می‌شود.
• ۸. جان فورد (John Ford): اسطوره‌ی ژانر وسترن و راوی بزرگ داستان‌های آمریکایی.
• ۹. کوئنتین تارانتینو (Quentin Tarantino): فیلم‌ساز پست‌مدرنی که با دیالوگ‌های остроумный و بازی با ساختارهای روایی، سینما را تکان داد.
• ۱۰. سرجو لئونه (Sergio Leone): خالق وسترن اسپاگتی که با کلوزآپ‌های دراماتیک و موسیقی‌های انیو موریکونه، چهره ژانر وسترن را برای همیشه تغییر داد.

تحلیل لیست بزرگترین کارگردانان تاریخ سینما: چه نکاتی پنهان است؟

این لیست فراتر از یک رتبه‌بندی ساده، نکات جالبی را درباره نگاه صنعت سینما به خودش فاش می‌کند. دو نکته کلیدی در این لیست بیش از همه جلب توجه می‌کند.

سلطه غول‌های کلاسیک و سینمای نوین

یک نگاه گذرا به لیست نشان می‌دهد که اکثر کارگردانان حاضر در آن، متعلق به دوران طلایی هالیوود، سینمای موج نوی اروپا و دوران سینمای نوین آمریکا (دهه ۷۰) هستند. نام کارگردانان جدیدتر و حتی اسکارگرفته‌ای مانند کلوئی ژائو (Chloé Zhao) در این لیست دیده نمی‌شود. این موضوع نشان می‌دهد که از نگاه منتقدان و فیلم‌سازان، «بزرگی» نیازمند زمان و داشتن یک کارنامه پربار و تأثیرگذار در طول چند دهه است. این لیست بیش از هر چیز به میراث و تأثیر بلندمدت یک فیلم‌ساز اهمیت می‌دهد.

حضور کمرنگ و نگران‌کننده زنان

نکته‌ی دلسردکننده در این لیست ۵۰ نفره، حضور تنها دو کارگردان زن است: کاترین بیگلو (Kathryn Bigelow) و جین کمپیون (Jane Campion). این آمار به وضوح نشان‌دهنده موانع و تبعیض‌های تاریخی است که زنان فیلم‌ساز در طول تاریخ سینما با آن روبرو بوده‌اند. اگرچه در سال‌های اخیر شاهد موفقیت‌های روزافزون کارگردانان زن هستیم، اما این لیست یادآوری می‌کند که برای رسیدن به برابری واقعی در صنعت سینما، هنوز راه درازی در پیش است.

جمع‌بندی: میراث ابدی بزرگترین کارگردانان سینما

لیست مجله امپایر، چه با آن موافق باشیم و چه نباشیم، یک سند ارزشمند و یک نقطه شروع عالی برای گفتگو درباره بزرگترین کارگردانان تاریخ سینما است. این لیست به ما یادآوری می‌کند که سینما مدیون هنرمندانی است که با جسارت، خلاقیت و دیدگاه منحصربه‌فرد خود، مدیوم فیلم را به جایگاه امروزی‌اش رسانده‌اند. از کوچه‌های سیسیل در «پدرخوانده» کوپولا تا خیابان‌های بارانی نیویورک در «راننده تاکسی» اسکورسیزی و دشت‌های فراخ غرب در فیلم‌های جان فورد، هر یک از این کارگردانان پنجره‌ای جدید به روی جهان برای ما گشوده‌اند. میراث آن‌ها نه فقط در فیلم‌هایشان، بلکه در الهامی که به نسل‌های بعدی فیلم‌سازان داده‌اند، برای همیشه زنده خواهد ماند.