عادت عجیب شامپانزهها؛ نوشیدن روزانه ۱۴ گرم الکل
دنیای حیوانات همیشه پر از شگفتی است، اما کمتر کسی تصور میکرد که نزدیکترین خویشاوندان ژنتیکی ما، یعنی شامپانزهها، به نوشیدن الکل علاقه داشته باشند. یک پژوهش بلندمدت و دقیق، پرده از یک عادت باورنکردنی در میان شامپانزههای وحشی برداشته است: آنها بهطور منظم و داوطلبانه الکل مصرف میکنند. این کشف نه تنها درک ما از رفتار این موجودات هوشمند را تغییر میدهد، بلکه ممکن است سرنخهایی از ریشههای تکاملی علاقه انسان به الکل را نیز در اختیارمان بگذارد. این مطالعه نشان میدهد که عادت الکلی شامپانزهها صرفاً یک اتفاق تصادفی نیست، بلکه رفتاری ریشهدار و مداوم است که نسل به نسل ادامه یافته.
کشف شگفتانگیز در جنگلهای گینه؛ شامپانزهها و الکل
در قلب جنگلهای بوسو (Bossou) در کشور گینه، پژوهشگران به مدت ۱۷ سال شاهد یک رفتار خارقالعاده بودند. شامپانزههای این منطقه یاد گرفتهاند که چگونه از شیره تخمیر شده نخل رافیا، که توسط مردم محلی برای تولید شراب نخل جمعآوری میشود، استفاده کنند. این شیره بهطور طبیعی حاوی درصدی از الکل است و شامپانزهها با هوشمندی تمام راهی برای نوشیدن آن پیدا کردهاند.
این مشاهدات که در مجله معتبر Royal Society Open Science منتشر شده، اولین مدرک مستند و بلندمدت از مصرف داوطلبانه الکل توسط نخستیسانان در حیات وحش است. دکتر کیمبرلی هاکینگز، سرپرست این تیم تحقیقاتی، و همکارانش بیش از ۵۱ رویداد نوشیدن الکل را در طول این ۱۷ سال ثبت کردند. این رفتار در میان شامپانزههای نر و ماده و در سنین مختلف مشاهده شده است، که نشان میدهد این یک عادت فراگیر در این جمعیت خاص است.
چگونه شامپانزهها الکل مینوشند؟ ابزاری هوشمندانه برای یک عادت غیرمنتظره
شامپانزهها برای دسترسی به این نوشیدنی الکلی، از یک روش بسیار هوشمندانه و مبتنی بر استفاده از ابزار بهره میبرند. آنها برگهای درختان را با دهان خود میجوند تا به یک توده اسفنجی تبدیل شود. سپس این ابزار اسفنجی را در ظرفهای حاوی شیره نخل فرو میبرند تا مایع الکلی را به خود جذب کند. در نهایت، برگها را از ظرف خارج کرده و آن را در دهان خود میفشارند تا عصارهاش را بنوشند.
این فرایند نه تنها هوش بالای آنها در ساخت و استفاده از ابزار را نشان میدهد، بلکه ثابت میکند که آنها بهطور هدفمند برای به دست آوردن این مایع تلاش میکنند. این رفتار صرفاً یک کنجکاوی لحظهای نیست، بلکه یک مهارت آموختهشده برای رسیدن به یک منبع جذاب و پرانرژی است.
میزان مصرف الکل در شامپانزهها چقدر است؟
شاید برایتان سؤال باشد که این شامپانزهها چقدر الکل مینوشند. تجزیه و تحلیل شیره نخل نشان داد که میزان الکل آن بین ۳.۱ تا ۶.۹ درصد متغیر است که تقریباً معادل یک آبجوی معمولی تا قوی است. بر اساس محاسبات پژوهشگران، یک شامپانزه بالغ بهطور متوسط روزانه معادل ۱۴ گرم اتانول خالص مصرف میکند. برای اینکه درک بهتری از این مقدار داشته باشید، این میزان تقریباً برابر با یک لیوان بزرگ آبجوی قوی یا یک گیلاس کوچک شراب است.
البته همه شامپانزهها به یک اندازه نمینوشند. درست مانند انسانها، برخی از آنها تمایل بیشتری به مصرف الکل دارند و برخی دیگر کمتر مینوشند. این تنوع در رفتار، لایه دیگری از پیچیدگی را به این کشف اضافه میکند.
آیا شامپانزهها هم مست میشوند؟ مشاهدات جالب پژوهشگران
یکی از جذابترین بخشهای این تحقیق، مشاهدات مربوط به تأثیرات الکل بر رفتار شامپانزهها است. پژوهشگران گزارش دادهاند که برخی از شامپانزهها پس از نوشیدن شیره نخل، علائمی از مستی را از خود نشان میدادند. در یک مورد، یک شامپانزه نر بالغ پس از یک جلسه نوشیدن سنگین، بسیار بیقرار و هیجانزده به نظر میرسید و رفتار غیرعادی از خود بروز میداد.
در موارد دیگر، برخی از شامپانزهها بلافاصله پس از مصرف الکل، به خواب عمیقی فرو میرفتند. این رفتارها شباهت زیادی به تأثیرات الکل بر انسان دارد و نشان میدهد که سیستم عصبی آنها نیز به اتانول واکنش مشابهی نشان میدهد. این مشاهدات، اگرچه پراکنده هستند، اما شاهدی قوی بر این مدعا هستند که مستی در شامپانزهها یک پدیده واقعی است.
فرضیه میمون مست؛ ریشههای تکاملی علاقه به الکل
این کشف شگفتانگیز، مهر تأییدی بر یک نظریه قدیمی به نام «فرضیه میمون مست» (Drunken Monkey Hypothesis) است. این فرضیه که اولین بار توسط زیستشناسی به نام رابرت دادلی مطرح شد، بیان میکند که علاقه نخستیسانان (از جمله انسانها) به الکل، یک ریشه تکاملی عمیق دارد.
بر اساس این نظریه، در گذشتههای دور، میوههای رسیده و در حال تخمیر که روی زمین میافتادند، بوی اتانول از خود متصاعد میکردند. این بو برای اجداد ما یک سیگنال شیمیایی قوی بود که نشان میداد یک منبع غذایی سرشار از کالری و قند در آن نزدیکی وجود دارد. حیواناتی که میتوانستند این بو را تشخیص داده و به سمت آن بروند، مزیت بقا داشتند. در واقع، توانایی هضم مقادیر کم الکل و علاقه به طعم آن، یک ویژگی تکاملی مثبت بوده است.
چرا این فرضیه برای درک رفتار انسان مهم است؟
مطالعه رفتار شامپانزهها در بوسو، اولین مدرک میدانی است که نشان میدهد نخستیسانان در طبیعت بهطور فعال به دنبال الکل میگردند و آن را مصرف میکنند. از آنجایی که انسانها و شامپانزهها یک جد مشترک دارند، این رفتار میتواند نوری بر تاریخچه رابطه ما با الکل بتاباند. این فرضیه توضیح میدهد که چرا انسانها بهطور غریزی به طعم و بوی الکل جذب میشوند و چرا بدن ما آنزیمهایی برای متابولیزه کردن آن دارد.
درک این ریشههای تکاملی میتواند به ما کمک کند تا بفهمیم چرا برخی افراد بیشتر در معرض اعتیاد به الکل هستند. شاید این تمایل، پژواکی از یک سازگاری باستانی باشد که در دنیای مدرن با دسترسی نامحدود به الکل، به یک مشکل تبدیل شده است. همانطور که پژوهشهای علمی نوین به ما در درک بهتر جهان کمک میکنند، این مطالعه نیز دیدگاه ما را نسبت به یکی از قدیمیترین عادات بشر تغییر میدهد.
پیامدهای این کشف برای دنیای علم و حفاظت از شامپانزهها
این تحقیق فراتر از یک داستان جالب درباره شامپانزههای الکلی است. این مطالعه پیامدهای مهمی برای چندین حوزه علمی دارد:
1. تأیید یک نظریه کلیدی: همانطور که گفته شد، این اولین شواهد محکم در حمایت از «فرضیه میمون مست» در محیط طبیعی است.
2. درک عمیقتر از هوش شامپانزهها: استفاده هوشمندانه از ابزار برای یک هدف خاص (نوشیدن الکل) بار دیگر تواناییهای شناختی بالای این موجودات را به نمایش میگذارد.
3. اهمیت حفاظت: جمعیت شامپانزههای بوسو به دلیل تعامل نزدیک با انسانها و رفتارهای منحصربهفردشان، از اهمیت ویژهای برای دانشمندان برخوردارند. این کشف بر لزوم حفاظت از این جمعیت و زیستگاه آنها تأکید میکند تا بتوانیم به یادگیری از آنها ادامه دهیم.
در نهایت، این مطالعه به ما یادآوری میکند که مرز بین رفتار انسان و حیوان بسیار باریکتر از آن چیزی است که تصور میکنیم. عادتی که ما آن را کاملاً انسانی میپنداشتیم، ریشههایی عمیق در تاریخ تکاملی مشترک ما با نزدیکترین خویشاوندانمان در دنیای حیوانات دارد. این شامپانزهها با هر جرعه از شیره نخل، داستانی از گذشته دور ما را بازگو میکنند.