پارک‌های علم‌وفناوری تعطیل نمی‌شوند؛ پارک هوش مصنوعی می‌آید

شاید شما هم در روزهای اخیر با موجی از اخبار نگران‌کننده درباره آینده پارک‌های علم‌وفناوری در ایران مواجه شده باشید. شایعاتی مبنی بر تعطیلی گسترده این مراکز مهم، بسیاری از فعالان اکوسیستم فناوری و شرکت‌های دانش‌بنیان را دلواپس کرد. اما آیا واقعاً قرار است کرکره پارک‌های علم‌وفناوری پایین کشیده شود؟ خبر خوب این است که پاسخ یک «نه» قاطع است. در واقع، ماجرا کاملاً برعکس است و قرار است شاهد یک تحول بزرگ و هیجان‌انگیز باشیم: تولد پارک ملی هوش مصنوعی. این خبر نه تنها پایانی بر نگرانی‌هاست، بلکه سرآغازی برای یک فصل جدید و تخصصی‌تر در حمایت از فناوری در کشور است.

در این مقاله، به صورت کامل و دقیق به بررسی این موضوع می‌پردازیم، از ریشه شایعات پرده برمی‌داریم و جزئیات برنامه وزارت علوم برای آینده این پارک‌ها و به‌خصوص پروژه جاه‌طلبانه پارک هوش مصنوعی را تشریح می‌کنیم.

ابهام‌زدایی از یک خبر جنجالی: سرنوشت پارک‌های علم و فناوری چیست؟

ماجرا از کجا شروع شد؟ همه‌چیز به یک سوءبرداشت از صحبت‌های دکتر محمدعلی زلفی‌گل، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، بازمی‌گردد. ایشان در اظهارات خود از کلیدواژه «ساماندهی» پارک‌های علم‌وفناوری استفاده کردند که متأسفانه در برخی رسانه‌ها به اشتباه «تعطیلی» ترجمه شد و به سرعت در فضای مجازی دست‌به‌دست گشت.

اما منظور از ساماندهی چیست؟ وزیر علوم به صراحت اعلام کرد که هیچ برنامه‌ای برای تعطیلی پارک‌ها وجود ندارد. در مقابل، هدف اصلی، یک بازنگری استراتژیک و عمیق در عملکرد و ساختار این مراکز است. به بیان ساده‌تر، دولت قصد دارد به جای افزایش کمّی تعداد پارک‌ها، بر افزایش کیفیت، کارایی و اثربخشی آن‌ها تمرکز کند. این یک تغییر رویکرد از «کمیت» به «کیفیت» است که می‌تواند آینده روشنی را برای اکوسیستم نوآوری ایران رقم بزند.

چرا تغییر در ساختار پارک‌های علم‌وفناوری ضروری بود؟

شاید بپرسید چرا اصلاً چنین تصمیمی گرفته شد؟ پاسخ در آسیب‌شناسی وضعیت فعلی برخی از این پارک‌ها نهفته است. وزیر علوم به چند چالش کلیدی اشاره کرد که ضرورت این «ساماندهی» را توجیه می‌کند:

فاصله گرفتن از رسالت اصلی: از فناوری تا بنگاه‌داری

یکی از بزرگ‌ترین انتقادات وارد بر برخی از پارک‌های علم‌وفناوری، انحراف از مأموریت اصلی‌شان بود. این پارک‌ها که باید بستری برای رشد و شکوفایی شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان باشند، در مواردی به بنگاه‌های اقتصادی و معاملاتی تبدیل شده بودند. به گفته دکتر زلفی‌گل، برخی از این مراکز بیشتر درگیر مسائل ملکی و اجاره فضا شده بودند تا حمایت واقعی از نوآوری. این روند، زنگ خطری جدی بود که نشان می‌داد روح اصلی این پارک‌ها در حال فراموشی است.

عملکرد نامطلوب و نیاز به ارزیابی کیفی

حقیقت این است که همه پارک‌ها عملکرد یکسانی ندارند. در حالی که برخی از آن‌ها به قطب‌های موفق فناوری تبدیل شده‌اند، تعدادی دیگر نتوانسته‌اند به اهداف تعیین‌شده خود دست یابند و خروجی قابل توجهی نداشته‌اند. برنامه «ساماندهی» به دنبال آن است که با ارزیابی دقیق عملکرد هر پارک، واحدهای ناکارآمد را شناسایی کرده و برای آن‌ها راهکارهای بهبود، مانند ادغام با پارک‌های قوی‌تر یا تغییر مأموریت، تعریف کند. این یعنی تزریق منابع به جایی که بیشترین بازدهی را دارد.

پایان دوران پارک‌های بدون مأموریت

وزیر علوم با قاطعیت اعلام کرد: «دوران اینکه هر استانی صرفاً یک پارک علم‌وفناوری داشته باشد، تمام شده است.» رویکرد جدید، حرکت به سمت ایجاد پارک‌های تخصصی و مأموریت‌گرا است. به جای داشتن پارک‌های عمومی که در همه زمینه‌ها فعالیت می‌کنند، تمرکز بر ایجاد مراکزی خواهد بود که بر یک حوزه خاص و منطبق با پتانسیل‌های همان منطقه متمرکز هستند. این استراتژی، عمق و تخصص را جایگزین گستردگی بی‌هدف می‌کند.

طلوع یک ایده نو: معرفی پارک ملی هوش مصنوعی ایران

گل سرسبد این برنامه تحولی، خبر تأسیس پارک ملی هوش مصنوعی است. این پروژه بزرگ، نه تنها یک پاسخ محکم به شایعات تعطیلی است، بلکه نشان‌دهنده عزم جدی دولت برای سرمایه‌گذاری روی فناوری‌های پیشران و آینده‌ساز است. هوش مصنوعی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت است و این پارک قرار است به قلب تپنده توسعه AI در ایران تبدیل شود.

این پارک به عنوان یک نهاد ملی، فراتر از پارک‌های استانی عمل خواهد کرد و وظیفه راهبری، شبکه‌سازی و حمایت متمرکز از تمام فعالان حوزه هوش مصنوعی، از استارتاپ‌های نوپا گرفته تا شرکت‌های بزرگ و مراکز تحقیقاتی را بر عهده خواهد داشت.

هوش مصنوعی به عنوان پیشران آینده

چرا هوش مصنوعی؟ دکتر زلفی‌گل، هوش مصنوعی را یک «فناوری پیشران» می‌داند که می‌تواند تمام صنایع دیگر را متحول کند. از کشاورزی و پزشکی گرفته تا صنعت و خدمات، هیچ حوزه‌ای از تأثیرات شگرف AI در امان نخواهد بود. تأسیس یک پارک تخصصی برای این حوزه، یک سرمایه‌گذاری هوشمندانه برای تضمین جایگاه ایران در آینده فناوری جهان است. این مرکز قرار است زیرساخت‌های لازم، از قدرت پردازشی و دیتاست‌های بزرگ گرفته تا دسترسی به منتورها و سرمایه‌گذاران متخصص را برای کسب‌وکارهای دانش‌بنیان فعال در این عرصه فراهم کند.

اهداف و چشم‌انداز پارک هوش مصنوعی

اگرچه جزئیات کامل هنوز اعلام نشده، اما می‌توان اهداف کلیدی زیر را برای پارک هوش مصنوعی متصور بود:

• ایجاد یک هاب متمرکز: جمع کردن بهترین استعدادها، شرکت‌ها و محققان AI زیر یک سقف برای ایجاد هم‌افزایی.
• تسهیل تجاری‌سازی: کمک به تبدیل ایده‌ها و پژوهش‌های دانشگاهی به محصولات و خدمات قابل عرضه در بازار.
• جذب سرمایه‌گذاری: ایجاد فضایی امن و جذاب برای سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی علاقه‌مند به حوزه هوش مصنوعی.
• تأمین زیرساخت‌های حیاتی: فراهم کردن دسترسی به توان پردازشی بالا (GPU)، کلان‌داده‌ها و پلتفرم‌های توسعه.
• شبکه‌سازی بین‌المللی: اتصال اکوسیستم AI ایران به مراکز پیشرو در جهان.

مکان‌یابی و جزئیات اولیه

در حال حاضر، یکی از گزینه‌های اصلی برای مکان‌یابی این پارک، فضایی در نزدیکی پژوهشگاه دانش‌های بنیادی (IPM) در تهران است. این انتخاب به دلیل حضور نخبگان علمی و زیرساخت‌های تحقیقاتی موجود در این پژوهشگاه، بسیار استراتژیک به نظر می‌رسد. با این حال، مکان نهایی هنوز قطعی نشده و در حال بررسی است.

«ساماندهی» به چه معناست؟ آینده پارک‌های علم‌وفناوری موجود

با مشخص شدن تکلیف پروژه بزرگ پارک هوش مصنوعی، این سؤال پیش می‌آید که سرنوشت سایر پارک‌ها چه خواهد شد؟ همان‌طور که گفته شد، برنامه اصلی «ساماندهی» است که شامل موارد زیر می‌شود:

ارزیابی و ادغام پارک‌های ناکارآمد

پارک‌هایی که در ارزیابی‌ها عملکرد ضعیفی داشته باشند، تعطیل نخواهند شد. در عوض، سناریوهایی مانند ادغام آن‌ها در پارک‌های بزرگ‌تر و موفق‌تر یا بازتعریف کامل مأموریت و ساختار مدیریتی آن‌ها در دستور کار قرار خواهد گرفت. هدف، حذف نقاط ضعف و تقویت نقاط قوت سیستم است.

ایجاد پارک‌های تخصصی و مأموریت‌گرا

این جذاب‌ترین بخش برنامه ساماندهی است. آینده متعلق به پارک‌های تخصصی است. برای مثال، یک استان با ظرفیت بالای کشاورزی، می‌تواند میزبان یک پارک تخصصی فناوری‌های کشاورزی (Agri-Tech) باشد. استانی دیگر با پتانسیل در حوزه دریا، می‌تواند یک پارک فناوری‌های دریایی داشته باشد. این رویکرد هدفمند، باعث می‌شود منابع به شکل بهینه‌تری مصرف شوند و هر پارک به یک قطب معتبر در حوزه تخصصی خود تبدیل شود.

تمرکز بر مزیت‌های منطقه‌ای

این استراتژی به معنای توجه ویژه به ظرفیت‌ها و مزیت‌های نسبی هر منطقه از کشور است. به جای کپی‌برداری از یک مدل واحد برای همه جا، ساختار و مأموریت هر پارک بر اساس پتانسیل‌های بومی همان منطقه طراحی خواهد شد. این کار نه تنها به توسعه متوازن کمک می‌کند، بلکه باعث می‌شود شرکت‌های دانش‌بنیان و استارتاپ‌ها در زمینه‌هایی رشد کنند که بیشترین شانس موفقیت را دارند.

در نهایت، می‌توان با اطمینان گفت که اخبار اخیر نه تنها نگران‌کننده نیست، بلکه بسیار امیدوارکننده است. اکوسیستم فناوری ایران در آستانه یک پوست‌اندازی هوشمندانه قرار دارد. خداحافظی با رویکردهای کمّی و تمرکز بر کیفیت، تخصص و اثربخشی، دقیقاً همان چیزی است که برای جهش به سطح بعدی نوآوری نیاز داریم. راه‌اندازی پارک ملی هوش مصنوعی نیز به عنوان پرچم‌دار این تحول، نویدبخش آینده‌ای است که در آن ایران می‌تواند نقش پررنگ‌تری در عرصه فناوری‌های نوین جهانی ایفا کند.